Back To Top
Kapı tapu yapı

Kapı tapu yapı

 - Son Güncelleme: 15.02.2020 Cumartesi 11:46
- A +

Tapu kelimesine sözlükler genelde hizmet, hizmette bulunmak anlamını veriyorlar. Tapmak kelimesinde ise birkaç anlam var. Bunlardan en öne çıkanı ise bulmak. Ben kelimedeki hizmet anlamının bulmak, bulunmak anlamının üzerine gelip yerleşerek oluştuğunu tahmin ediyorum.

Tabii tapu ile kapunun manaca bir irtibatı var mı, buna da bakmamız gerekiyor. 

Kapıya neden kapı diyoruz? Kapı kelimesi kökses teorisine göre “ap-” kökünden gelmekte. Kökses teorisini bilmiyor olsaydık kelimeyi şöyle çözebilecek idik: Kapamaktan kapı diyebileceğimiz bir kelime ama biz yine de kapamaktan kapı demeyelim de kapmaktan kapı diyelim yanlış bir sıralama ile söylemiş olmamak için. Kapamakla irtibatı var ama kapı kapamaktan gelmiyor. Kapamak da kapı da kapmaktan geliyor. Dil ve etimoloji ile ilgili birçok yerlerde konuşmalar yapıyorum. Bu konuşmaları yaparken muhataplarıma genelde sorduğum bir sorudur: Kapıya neden kapı deriz? Açmak için mi kapamak için mi? Hangisi birinci vazifesi? Aldığım cevaplar karışıktır. Çoğunluk ise bir cevap bile veremez.

Dünyadaki sevgilim diyebileceğim dört beş şehirden biri belki birincisi olan rüya şehir İsfahan. Diğerleri İstanbul, Saraybosna, Heidelberg. Bu üç müstesna şehre diğerleri kelimesini kullandığım için beni bağışlasınlar, ben konuma döneyim; İsfahan’da Nakşı Cihan Meydanında Ali Kapu’yu görünce şaşırmıştım. Hatta “k” sesini “g” şeklinde söylüyorlardı. Dedim acaba Farsçada bizdekinden ayrı bir anlama gelen “gapu” diye bir kelime mi var. Değilmiş. Bildiğimiz “kapı” imiş. Bu “kapu” kelimesinin Farsçada ne işi vardı. Daha sonraları (bu dediğim ilk İsfahan ziyaretim 2001 yılında oldu) Farsçada çokça Türkçe kelimenin yaşadığını gördüm.

Tapu kelimesini çözmek aslında çok zor değil. Fakat Türkçe kelimeleri irdelemesini okullara giderek unutanlardansanız zorlanırsınız. Kilitlenmiş gibi hissedersiniz kendinizi. Oysa kilitleri açmak, kapıları açmak lazım. Kökses teorisi Türkçenin kilitlenmişliğini açtığı için büyük bir teoridir. Ama anahtar düşmanı kilitlere/zihinlere Kökses teorisi ne yapsın.

Yunus Emrem ne de güzel demiş bu “dil kapı/akıl tapu” meselesi için:

“Nazar üzre dil kapucı cümlesi ‘akla tapucı 

Akıldur işler yapucı eyler cümle âbâd anı”

Tapu tapmaktan tapu. Tapduk Emre’yi biliyoruz. Tapmak ibadet etmek mi demek? Günümüzde daha çok böyle anlaşılıyor ama biraz sözlükleri karıştırdığımızda tapmak’ın bulmak anlamına geldiğini görürüz.

Nişanyan tapu için “hizmet karşılığı tahsis edilen mirî arazi, bunu belgeleyen evrak” demiş Osmanlı Kanunamelerini kaynak göstererek.

Bir mecliste kapu tapu ve yapu’nun kökünde ap kökünün olduğunu söyleyip ap kap yapışmak apar topar gibi örnekleri verince hazirundan biri apar topardan apartmak, apartman irtibatlı olabilir mi demişti de gülmekten kendimi alamamıştım. Dedim “Aman dikkat, farklı dillerdeki kelimeleri bu şekilde birbirleri ile irtibatlandırmıyoruz! Apartman Fransızca bir kelime. Aparmak Türkçe!”

Etimoloji ile meşgul olanların başındaki nerdeyse en büyük tehlike bu. Daha büyüğü ise iki farklı dildeki aklına gelen herhangi benzerliği mutlak doğru imiş gibi, en bilimsel bilgiymiş gibi iddia ile yani kibir ile sunmak. Buna düşen o kadar çok etimoloji ilgilisi var ki. Üstelik bunlar bizim Türkçenin kendi içindeki ses ortaklıklarını merkeze alan Kökses teorimize çamur atmaktan utanmazken, bu kıymetli teoriyi “ses benzerliklerine bakılarak bu işler yapılmaz, sesler tarih içerisinde değişir” diyerek boğmaya kalkışmaktan utanmazken kendilerinin pervasızca bol bol ses benzerliği üzerinden bağıntılar kurmaya çalıştıklarını görüyoruz. Keşke bu kıymetli(!) bilim insanlarında Kökses teorisini savunanlardaki tutarlılığın onda biri olsa. 

Pazartesi akşamı Bursa İnegöl YediHilal temsilciliğinde Dünya Dergiler Birliği ve Seferber Dergisi işbirliği ile Anadolu’yu Yoğuran Kitaplar Etkinlikleri kapsamında Kökler Olmadan Asla başlıklı bir konuşmam olacak. 

Çarşamba günleri Muhammediye Okumalarımız devam ediyor. Her hafta yüz beyit okuyoruz. 9000 beyitlik kitapta 2000’inci beyte geldik. Okumamızı Çarşamba akşamları 18.00’de Üsküdar merkezdeki İlim Yayma Cemiyeti Üsküdar şubesinde yapıyoruz. Muhammediye halkamıza dahil olup gelenlere Kaygusuz Abdal Divanı hediye ediyoruz bu hafta. 

Cuma günleri DilEvi Etimoloji Topluluğu ile sürdürdüğümüz Yunus Emre Divanından Etimoloji dersimiz Üsküdar FİKSAD’da Cuma günleri saat 18.30’da devam ediyor.

Muhammediye halkamıza katılmak isteyenler veya DilEvi Topluluğumuza katılmak isteyenler [email protected] adresine kendilerini tanıtan kısa bir mail atabilirler. Derslerimiz ücreti sadece ilgili, meraklı olmaktır. Nasibe göre zaman zaman kitap hediye edilir.

 

Diğer Yazıları

Yorumlar

Yorumlar 600 Yorumların her türlü cezai ve hukuki sorumluluğu yazan kişiye aittir. Karar Yayıncılık A.Ş ve yazar, yapılan yorumlardan sorumlu değildir. Yorumların 600 karakteri (boşluklu) aşmaması gerekmektedir.
Türk oğlu ! 15 Şubat 2020 13:19
İsfahan bildiğim gadarıyla Türk şehri zaten.Ayrıca.Kapu ve tapu değinmişsin madem kökses diyon.Sap kelimesine girmemişin.Kapmak-tapmak-yapmak-sapmak. Sapmak yoldan çıkmaksa tapmak:ta yol üzre olmak olabilir mi. Bu durumda apmak'ın ne olduğu önem kazanır. S dışa yönelim T içe yönelimse.T ile neyin içine girilip S ile nerden çıkılıyor.Misal Tapan tarlayı sıkıştırıp sertleştirmek için yani toprağı kapamak için kullanılan alet.Sapan ise ileriye bir şeyi fırlatmaya yarar.Ha bide karaSab(p)an var tarlayı yarmak için.Burada da sapan toprağı açıp dışa atıyor.
Murat 15 Şubat 2020 02:39
Ayrıyetten! "Tapmak", "bulmak" olduğuna göre, güncel "tapmak (ibadet etmek)" ifadesindeki manisine yakın "(doğruyu, hakikati, elhasıl Allah'ı) bulmak" demek de değil mi ola ki!?
Asım Gültekin 15 Şubat 2020 08:13
0
Tam olarak böyle. Tebrik ve teşekkür ederim. Asım Gültekin
Türk oğlu ! 15 Şubat 2020 13:33
0
Bence tapmak ta yere kapanmak(secde) manası da var.Kıpçak dilinde bulmak olabilir.Peki oğuz dilin de farklılaşamaz mı.Tapırdamak diye ayaklarıyla yerde debelenerek birini kayıtsız takip olan bir kelimemizde var.Yeryüzü toprakla bir bağıntısı var gibi.En son diyeceğim tapmak boyun eğip kayıtsız şarsız takip etmeyi ifade ediyor olabilir.Bu takip sonucu da doğruyu bulacağına inanırsın.
Murat 15 Şubat 2020 01:57
Sayın Yazar, Tapmak, sadece sözlüklerde değil, güncel Türk dillerinden Kıpçakça kollarında da "bulmak" anlamında kullanılıyor. Tatarcada mesela. Saygılarımla.
X

Her an haberdar olmak ister misin?

Aşağıdaki butona basarak tüm haberlerimizden anında haberdar olabilirsin. Tıpkı telefonunda olduğu gibi sana bildirimler göndereceğiz. Bu servisi dilediğin zaman iptal edebilirsin.

TIKLA HABERLER ANINDA ULAŞSIN